ભારતને એક સમયે સોનાની ચિડિયા કહેવામાં આવતું હતું, પરંતુ સમયાંતરે ઘણા વિદેશી આક્રમણકારોએ ભારત પર હુમલો કર્યો અને તેની સંપત્તિ લૂંટી લીધી. ભારતમાં મુઘલોએ સૌથી લાંબો સમય શાસન કર્યું. જો આપણે ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, મુઘલોએ લગભગ 300 વર્ષ સુધી ભારત પર શાસન કર્યું. આ પછી, બ્રિટિશ શાસન આવ્યું અને ભારત 200 વર્ષ સુધી બ્રિટિશ શાસન હેઠળ ગુલામ રહ્યું.
હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું મુઘલો પણ અંગ્રેજોની જેમ ભારત છોડીને ગયા હતા? ભારત પર મુઘલ શાસનનો અંત કેવી રીતે થયો અને દિલ્હી પર શાસન કરનાર છેલ્લો મુઘલ સમ્રાટ કોણ હતો? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો જાણીએ…
ભારતે તેની સ્વતંત્રતા માટે લાંબી લડાઈ લડી છે. ક્યારેક વિદેશી આક્રમણકારો તરફથી, ક્યારેક મુઘલો તરફથી અને પછી અંગ્રેજો તરફથી. ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ ના રોજ બ્રિટિશ શાસનનો અંત આવ્યો, જ્યારે અંગ્રેજોએ ભારત છોડ્યું, પરંતુ શું મુઘલો ક્યારેય ભારત છોડ્યા? જો આપણે ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, મુઘલોએ ક્યારેય ભારતની સંપત્તિ લૂંટી નથી અને બહાર લઈ ગયા નથી, તેઓએ ફક્ત ભારતમાં જ શાસન કર્યું છે. મુઘલ શાસનનો પતન મરાઠાઓ સાથેના સંઘર્ષથી શરૂ થયો અને અંગ્રેજો સામે લડતા લડતા તેમનું શાસન સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થઈ ગયું.
ભારતમાં બ્રિટિશ શાસન ત્યારે આવ્યું જ્યારે મુઘલો અહીં શાસન કરી રહ્યા હતા. ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ધીમે ધીમે ભારતમાં પોતાના મૂળિયા મજબૂત કર્યા અને ધીમે ધીમે કબજો મેળવ્યો. જો આપણે ભારતના ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો આપણને જાણવા મળશે કે અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ઘણા સ્વતંત્રતા આંદોલનો થયા હતા, જેમાં ૧૮૫૭ની ક્રાંતિનો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય સામેનો પહેલો સ્વતંત્રતા સંગ્રામ મે ૧૮૫૭માં શરૂ થયો હતો. આ યુદ્ધનું નેતૃત્વ છેલ્લા મુઘલ સમ્રાટ બહાદુર શાહ ઝફર બીજાએ કર્યું હતું. બ્રિટિશ સેનાએ ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ યુદ્ધ જીત્યું, ત્યારબાદ બહાદુર શાહ ઝફરને ૧૭ સપ્ટેમ્બરના રોજ લાલ કિલ્લો છોડવો પડ્યો. બહાદુર શાહ ઝફર, તેમના ત્રણ પુત્રો સાથે, હુમાયુના મકબરા પર આશ્રય લીધો, જોકે, 20 સપ્ટેમ્બરના રોજ અંગ્રેજોએ તેમને ત્યાંથી ધરપકડ કરી, ત્યારબાદ તેમને રંગૂન મોકલવામાં આવ્યા, જ્યાં બહાદુર શાહ ઝફરનું મૃત્યુ થયું. આ રીતે દિલ્હી અંગ્રેજો દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યું.