ઉત્તરાખંડના ચમોલી જિલ્લામાં સ્થિત બદ્રીનાથ ધામ માત્ર હિન્દુ ધર્મના 4 મુખ્ય ધામોમાંથી એક નથી, પરંતુ તેનો ઇતિહાસ પણ ઘણા રહસ્યોથી ભરેલો છે. ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર બદ્રીનારાયણને સમર્પિત આ મંદિર લાખો ભક્તો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. પણ શું તમે જાણો છો કે આ તીર્થસ્થળ એક સમયે બૌદ્ધ ધર્મ સાથે પણ સંકળાયેલું હતું?
કેટલાક ઇતિહાસકારો અને બૌદ્ધ ગ્રંથો અનુસાર, 8મી સદી પહેલા બદ્રીનાથ ક્ષેત્રમાં બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રભાવ હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે હાલનું મંદિર સ્થળ એક સમયે બૌદ્ધ વિહાર (મઠ) હતું અને ત્યાં ભગવાન બુદ્ધની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. કેટલાક વિદ્વાનો એવું પણ માને છે કે આજે જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા થાય છે તે મંદિર એક સમયે બૌદ્ધ અનુયાયીઓ માટેનું સ્થળ હોવું જોઈએ. ઉલ્લેખનીય છે કે દક્ષિણ ભારતીય અભિનેતા પ્રકાશ રાજ દ્વારા તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા દાવા પર એક નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે શું બદ્રીનાથ અને કેદારનાથ સહિત ઘણા મંદિરો છે જે બૌદ્ધ સ્તૂપો કે મઠો તોડીને બનાવવામાં આવ્યા હતા? જ્યારે કેટલાક ઇતિહાસકારો આ દાવામાં સત્ય જુએ છે, ત્યારે મોટાભાગના ઇતિહાસકારો આ દાવાને વાસ્તવિક રીતે ખોટો માને છે.
બંને ધર્મના લોકો વચ્ચે સંઘર્ષ થયો હતો
બદ્રીનાથનો બૌદ્ધ ધર્મ સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. ઇતિહાસકારો કહે છે કે બદ્રીનાથનું એક જૂનું મંદિર તિબેટના થોલિંગ મઠમાં હતું, જ્યાં સનાતન ધર્મની પરંપરાઓ પ્રચલિત હતી. પરંતુ જ્યારે બૌદ્ધ ધર્મનો પ્રભાવ વધ્યો અને બે ધર્મો વચ્ચે સંઘર્ષ થયો, ત્યારે સનાતન ધર્મના અનુયાયીઓ થોલિંગથી દૂર ગયા અને વર્તમાન બદ્રીનાથમાં આશ્રય લીધો.
બદ્રીનાથનો પ્રસાદ થોલિંગ મઠમાં મોકલવામાં આવતો
આદિ શંકરાચાર્યે ૮મી સદીમાં બદ્રીનાથ મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. મંદિર સંબંધિત દસ્તાવેજો અનુસાર, 1962 પહેલા, મંદિરના દરવાજા ખોલ્યા પછી, પહેલી પૂજા પછી, પ્રસાદ બદ્રીનાથથી થોલિંગ મઠમાં મોકલવામાં આવતો હતો, અને થોલિંગ મઠથી, ચવર બદ્રીનાથ મોકલવામાં આવતો હતો, જેનો ઉપયોગ મંદિરમાં પૂજા માટે થતો હતો. પરંતુ આ પ્રથા 1962 પછી બંધ થઈ ગઈ.
ભગવાન વિષ્ણુ પદ્માસનમાં બેઠેલા છે
બદ્રીનાથ મંદિરમાં સ્થાપિત મૂર્તિ ભગવાન વિષ્ણુની છે, બુદ્ધની નહીં. મૂર્તિ પદ્માસનમાં છે પણ તેના વાળ ખુલ્લા છે, જે સનાતન પરંપરાનું પ્રતીક છે. બૌદ્ધ મૂર્તિઓમાં, વાળને જટાના રૂપમાં બાંધવામાં આવે છે, જેને ઉષ્ણિષ કહેવામાં આવે છે. આમ, સમય અને સંશોધન દ્વારા સ્પષ્ટ થયેલા ઐતિહાસિક તથ્યોની સામે બદ્રીનાથ અને બૌદ્ધ ધર્મ વચ્ચેના જોડાણનું રહસ્ય માત્ર એક ભ્રમ લાગે છે.
