દેશમાં દર વર્ષે 24 એપ્રિલે રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ગ્રામ સરકાર એટલે કે ગ્રામ પંચાયતોની શક્તિ અને યોગદાનને માન આપવા માટે ઉજવવામાં આવે છે. આ વખતે આ દિવસ ગુજરાત માટે વધુ ખાસ બની ગયો છે. ભારત સરકાર દ્વારા પહેલીવાર જાહેર કરાયેલા પંચાયત એડવાન્સમેન્ટ ઇન્ડેક્સ (PAI) માં ગુજરાતે પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું છે. ગુજરાતની પંચાયતોએ ગામડાઓના વિકાસ અને સારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં દેશમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું છે. આ રાજ્ય માટે ગર્વની વાત છે.
ગુજરાત દેશમાં પ્રથમ ક્રમે છે
ભારત સરકારના પંચાયતી રાજ મંત્રાલયે પ્રથમ વખત “પંચાયતી એડવાન્સમેન્ટ ઇન્ડેક્સ” (PAI) બહાર પાડ્યો છે. આ અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે ગુજરાતની પંચાયતોએ સમગ્ર દેશમાં શ્રેષ્ઠ કાર્ય કર્યું છે. આ રિપોર્ટ વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ ના ડેટા પર આધારિત છે. ગુજરાતની ૩૪૬ ગ્રામ પંચાયતોને “અગ્રણી” એટલે કે શ્રેષ્ઠ કામગીરી કરતી પંચાયતો તરીકે ગણવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ૧૩,૭૮૧ પંચાયતોને “વધુ સારી કામગીરી કરતી” પંચાયતોની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવી છે. આ બંને શ્રેણીઓમાં ગુજરાત સૌથી ઉપર છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ અને રાજ્ય સરકારની પંચાયતોને મજબૂત બનાવવાની નીતિઓને કારણે આ મોટી સફળતા પ્રાપ્ત થઈ છે. ગુજરાત સરકારે ગ્રામ પંચાયતોને સશક્ત બનાવવા માટે સારું કામ કર્યું છે અને તેના પરિણામો આ અહેવાલમાં દેખાય છે.
૪ એપ્રિલ અને પંચાયતી રાજનું મહત્વ
રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિવસ દર વર્ષે 24 એપ્રિલના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ 73મા બંધારણીય સુધારાની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે, જે 1992 માં અમલમાં આવ્યો હતો, જેના પગલે ભારતમાં પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થા દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ વર્ષે, આ દિવસ નિમિત્તે, પંચાયત પ્રગતિ સૂચકાંક બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, જેમાં રાજ્યની પંચાયતોની કામગીરી અને વિકાસ કાર્યોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. ગુજરાતની આ સફળતા રાજ્યમાં મજબૂત શાસન અને ગ્રામીણ વિકાસ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
દેશભરની પંચાયતનો ડેટા
આ સૂચકાંક મુજબ, સમગ્ર દેશમાં કુલ 2,16,285 ગ્રામ પંચાયતો છે. આમાંથી, ફક્ત 699 પંચાયતોને “અગ્રણી” એટલે કે શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતી શ્રેણીમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, 77,298 પંચાયતોને “વધુ સારું પ્રદર્શન” શ્રેણીમાં અને 1,32,392 પંચાયતોને “મહત્વાકાંક્ષી” શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવી છે. આમાંથી, ગુજરાતની પંચાયતોએ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કર્યું અને પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યું. તેલંગાણાને 270 પંચાયતો સાથે “અગ્રણી” શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે અને તે બીજા ક્રમે છે. મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગાણાની પંચાયતો સારા કામના સંદર્ભમાં બીજા અને ત્રીજા સ્થાને છે.
સફળતા પાછળની વ્યૂહરચના અને આયોજન
ગુજરાતના પંચાયત વિભાગના અધિક વિકાસ કમિશનર ડૉ. ગૌરવ દહિયાએ જણાવ્યું હતું કે આ સફળતા રાજ્ય સરકારના સારા આયોજન, વિભાગો વચ્ચે સારા સંકલન, ડેટા આધારિત આયોજન અને મજબૂત સ્થાનિક શાસનનું પરિણામ છે. પંચાયત પ્રગતિ સૂચકાંક ગરીબી, આરોગ્ય, શિક્ષણ, પાણી, સ્વચ્છતા, માળખાગત સુવિધા, સામાજિક ન્યાય, સુશાસન અને મહિલા સશક્તિકરણ જેવા 9 મુખ્ય ક્ષેત્રો પર આધારિત છે. આ ક્ષેત્રોમાં 435 સૂચકાંકો અને 566 ડેટા પોઈન્ટ પર પંચાયતોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. આ સૂચકાંક ગામડાઓના ટકાઉ વિકાસ તરફ એક ઐતિહાસિક પગલું છે જે “વિકસિત પંચાયત” થી “વિકસિત ભારત” સુધીના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.
