મેડિસિનના નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાત ૩ વિજ્ઞાનીઓને મળ્યું સંયુક્ત રીતે સન્માન ૨૦૨૬નો મેડિસિનનો નોબેલ પુરસ્કાર ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો કાર્લ ડાઈસરોથ, પીટર હેગેમેન અને જાેર્જ નાગેલને સંયુક્ત રીતે અપાયો ૨૦૨૬નો મેડિસિનનો નોબેલ પુરસ્કાર ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો કાર્લ ડાઈસરોથ, પીટર હેગેમેન અને જાેર્જ નાગેલને સંયુક્ત રીતે આપવામાં આવ્યો છે. નોબેલ સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણેય વિજ્ઞાનીઓને Light-Gated Ion Channels અને Optogenetics જાેડાયેલી શોધ માટે આ સન્માન મળ્યું છે. આ ઘોષણા આજે કરવામાં આવી છે અને તેની સાથે જ ૨૦૨૬ના નોબેલ પુરસ્કારની ઘોષણાનો સિલસિલો પણ શરુ થઈ ગયો છે.
આ શોધની શરુઆત એક સૂક્ષ્મ શેવાળથી થઈ. પીટર હેગેમેન એ સમજાવવા માગતા હતા કે એક કોશિકાવાળા શેવાળ ચેનલરોડોપ્સિન રોશનીની દિશામાં કેવી રીતે તરે છે. રિસર્ચ દરમ્યાન હેગમેન અને જાેર્જ નાગેલને એક ખાસ પ્રોટીનની ઓળખ કરી. તેનું નામ ચેનલરોડોપ્સિન રાખવામાં આવ્યું. આ પ્રોટીન કોશિકાઓની સપાટી પર રહેલા એક આયન ચેલ છે. જેવું તેના પર વાદળી રોશની પડે છે. ચેનલ ખુલી જાય છે અને આયાન કોશિકાની અંદર બહાર જવા લાગે છે. તેનાથી કોશિકાનું વિદ્યુત સંતુલન બદલાઈ જાય છે. સૌથી મોટી વાત એ હતી કે આ પ્રોટીનને બીજી કોશિકામાં નાખવા પર તે રોશની પ્રત્યે સંવેદનશીલ થઈ જતી હોય છે. એટલે કે વૈજ્ઞાનિકોને એક પ્રકારની એવી લાઈટ સ્વિચ મળી જાય છે, જેનાથી જીવિત કોશિકાની ગતિવિધિ પ્રભાવિત કરી શકાય છે.
કાર્લ ડાઈસરોથે આ શોધને ન્યૂરોસાઈન્સમાં ઉપયોગ કર્યો. તેમણે ચેનલરોડોપ્સિનના જીન ઉંદરની તંત્રિકા કોશિકામાં નાખી. ૨૦૦૫માં તેમણે દેખાડ્યુ કે વાદળી રોશનીની મદદથી આ તંત્રિકા કોશિકાઓમાં સંકેત પેદા થઈ શકે છે. ત્યાર બાદ ૨૦૦૭માં આ રીત જીવિત ઉંદરના મસ્તિકમાં પણ કામ કરતી દેખાઈ. આ ટેકનિકને ઓપ્ટોજેનેટિક્સ કહેવાઈ. તેનાથી વૈજ્ઞાનિકોને પહેલી વાર જીવિત મસ્તિષ્કમાં ખાસ તંત્રિકા કોશિકાઓને ખૂબ જ સટીક રીતે ઓન અથવા ઓફ કરવાની રીત મળી. તેના માટે આખા મસ્તિષ્કને પ્રભાવિત કરવાની જરુર પડતી નથી. ઓપ્ટોજેનેટિક્સની મદદથી વિજ્ઞાનીઓને એ જાણ થવા લાગી કે મસ્તિષ્કની કઈ કોશિકાઓ યાદો, ભાવનાઓ અને વ્યવહારમાં ભૂમિકા નિભાવે છે. આ જ કારણ છે કે આ શોધને ન્યૂરોસાયન્સ માટે મોટો બદલાવ માનવામાં આવ્યો. દુનિયાની કેટલીય રિસર્ચ લેબ આજે આ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરી મસ્તિષ્કના કામકાજને સમજવા માટે કરી રહી છે.
