ફ્રાન્સ સાથે મળી બનાવશે છઠ્ઠી પેઢીનું ફાઈટર જેટ! ચીન-અમેરિકાનો દબદબો ખતમ કરવા ભારતનો જાેરદાર પ્લાન સંસદીય સમિતિને અપાયેલી માહિતી મુજબ, બ્રિટનના ગ્લોબલ કોમ્બેટ એર પ્રોગ્રામનું પણ મૂલ્યાંકન થઈ રહ્યું છે ભારતની સંરક્ષણ તૈયારીઓમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ વળાંક આવ્યો છે. દેશના સંરક્ષણ મંત્રાલયે સંસદીય સ્થાયી સમિતિને માહિતી આપતાં જણાવ્યું છે કે, તે ફ્રાન્સ સરકારના નેતૃત્વ હેઠળના છઠ્ઠી પેઢીના લડાકુ વિમાન વિકાસ કાર્યક્રમ એટલે કે ‘ફ્યુચર કોમ્બેટ એર સિસ્ટમ‘ ((FCAS) માં જાેડાવા માટે સઘન અને સમન્વયિત પ્રયાસો શરૂ કરી ચૂક્યું છે. આ સાથે જ બ્રિટન, ઈટાલી અને જાપાનના ‘ગ્લોબલ કોમ્બેટ એર પ્રોગ્રામ‘ (GCAP) નું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ મહત્વાકાંક્ષી કદમ ભારતની વાયુ શક્તિને ૨૦૪૦ના દાયકા સુધીમાં અતિ આધુનિક અને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી ઉઠાવવામાં આવ્યું છે. છઠ્ઠી પેઢીના આ સિસ્ટમમાં સ્ટીલ્થ ટેક્નોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત ર્નિણયો, રોયલ વિંગમેન ડ્રોન અને નેટવર્ક આધારિત યુદ્ધ ક્ષમતાઓ શામેલ છે, જે ભવિષ્યના યુદ્ધનું સ્વરૂપ બદલી નાખશે.FCAS ની શરૂઆત ૨૦૧૭માં ફ્રાન્સ અને જર્મની વચ્ચે થઈ હતી, જેમાં પાછળથી સ્પેન પણ જાેડાયું હતું. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર એક નવું વિમાન બનાવવાનો નહોતો, પરંતુ એક આખી સિસ્ટમ તૈયાર કરવાનો હતો જેમાં મુખ્ય ફાઇટર જેટની સાથે રિમોટ કેરિયર ડ્રોન અને ‘કોમ્બેટ ક્લાઉડ‘ નામનું ડેટા નેટવર્ક હોય. જાેકે, એરબસ અને ડસોલ્ટ એવિએશન વચ્ચે નેતૃત્વ, કામની વહેંચણી અને બૌદ્ધિક સંપદાને લઈને ગંભીર મતભેદો ઊભા થયા હતા. આ દરમિયાન જૂન ૨૦૨૬માં ફ્રાન્સ અને જર્મની વચ્ચેના મતભેદો ચરમસીમાએ પહોંચતાં મૂળ વિમાન વિકાસ ક્ષેત્રે મડાગાંઠ સર્જાઈ હતી. ફ્રાન્સ હવે નવા ભાગીદારોની શોધમાં છે અને ભારત સાથેના તેના મજબૂત અને વિશ્વસનીય સંરક્ષણ સંબંધો તેને આ ગઠબંધન માટે એક ઉત્તમ દાવેદાર બનાવે છે. ભારતીય વાયુસેના પાસે મંજૂર થયેલી સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા ૪૨ છે, પરંતુ હાલમાં માત્ર ૨૯ સ્ક્વોડ્રન જ સક્રિય છે અને જૂના વિમાનો ક્રમશ: નિવૃત્ત થઈ રહ્યા છે. બીજી તરફ ચીન જેવા પડોશી દેશો ઝડપથી છઠ્ઠી પેઢીના પ્રોટોટાઇપનું પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. ભારતનું સ્વદેશી ‘એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ‘ (AMCA) પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ વિમાન છે, જે ૨૦૩૦ ના મધ્ય સુધીમાં સેવામાં સામેલ થશે. પરંતુ છઠ્ઠી પેઢીની ટેક્નોલોજી માટે વધારાની કૌશલ્ય અને સમય જરૂરી હોવાથી સંરક્ષણ મંત્રાલયનું માનવું છે કે કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય કન્સોર્ટિયમમાં જાેડાવાથી ભારત ટેક્નોલોજીની રેસમાં પાછળ પડતાં બચી શકશે. ફ્રાન્સ સાથે પહેલાથી જ રાફેલ વિમાન અને સાફરાન સાથે ૧૨૦ કિલોન્યૂટન થ્રસ્ટ વાળા એન્જિનનો સહ-વિકાસ ચાલુ હોવાથી આ ભાગીદારી ભારત માટે વધુ અનુકૂળ સાબિત થઈ શકે છે. ભારત એકતરફ તેના સ્વદેશી AMCA પ્રોજેક્ટને ઝડપથી આગળ ધપાવી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ FCAS અથવા GCAP જેવા વૈશ્વિક પ્રોજેક્ટ્સમાંથી અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર મેળવવા ઈચ્છે છે. GCAP માં બ્રિટન, ઈટાલી અને જાપાન સામેલ છે, પરંતુ તાજેતરના અહેવાલો મુજબ ભારતે ફ્રાન્સના FCAS પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. ફ્રાન્સ સાથે દ્વિપક્ષીય સ્તરે કામ કરવું એ બહુદેશીય જૂથોની જટિલતાઓ કરતાં વધુ સરળ હોઈ શકે છે. ભારત ફ્રાન્સને ‘કો-ડેવલપમેન્ટ‘ અને ‘કો-પ્રોડક્શન‘નો પ્રસ્તાવ આપી રહ્યું છે જેથી સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારી શકાય. આ ભાગીદારી સફળ થશે તો ભારતને માત્ર અત્યાધુનિક લડાકુ વિમાનો જ નહીં પરંતુ સ્ટીલ્થ મટિરિયલ, એડવાન્સ રડાર, AI સોફ્ટવેર અને ડ્રોન કન્ટ્રોલ જેવી ટેક્નોલોજી પણ પ્રાપ્ત થશે. સંસદીય સમિતિએ સ્વદેશી અને વિદેશી બંને મોરચે ચાલી રહેલા પ્રયાસો પર સ્પષ્ટ રોડમેપ માંગ્યો છે. ભારતનો આ પ્રયાસ આર્ત્મનિભરતા અને વ્યુહાત્મક ભાગીદારીનો અનોખો સમન્વય છે, જે ભારતીય વાયુસેનાને ૨૦૪૦ ના દાયકામાં ઉદ્ભવનારા આધુનિક વાયુ અને સ્પેસ પડકારોનો સામનો કરવા માટે સજ્જ બનાવશે.
