કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ, રેલવે અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે આજે નવી દિલ્હીના આકાશવાણી ભવન સ્થિત રંગભવન ઓડિટોરિયમ ખાતે પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા આયોજિત રાષ્ટ્રીય પ્રેસ દિવસની ઉજવણીને સંબોધિત કરી હતી.
લોકશાહીને મજબૂત કરવામાં મીડિયાની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાને રેખાંકિત કરતા, તેમણે મીડિયા વ્યાવસાયિકોને ઝડપથી બદલાતા મીડિયા પરિદ્રશ્ય અને તકનીકી પ્રગતિને અનુકૂળ થવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે જવાબદાર પત્રકારત્વને જાળવી રાખવા અને સમાજ પ્રત્યે મીડિયાની જવાબદારીના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં પીસીઆઈ અધ્યક્ષ ન્યાયમૂર્તિ (નિવૃત્ત) રંજના પ્રકાશ દેસાઈ; માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી ચંચલ કુમાર; જાણીતા પત્રકાર શ્રી રજત શર્મા, જેમણે મુખ્ય વક્તવ્ય આપ્યું હતું અને પીસીઆઈ સભ્ય ડૉ. સુધાંશુ ત્રિવેદી ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ વર્ષની થીમ, “પત્રકારત્વ: લોકપ્રિયતાવાદી કે જવાબદાર”, ઝડપી માહિતી પ્રસાર અને વધતા ડિજિટલ પ્રભાવના યુગમાં પત્રકારત્વની વિકસતી ભૂમિકાને ઉજાગર કરે છે.
શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે નાગરિકોને સશક્ત બનાવવા અને સમાજને મજબૂત કરવા માટે સામૂહિક પ્રયાસો કરવા આહ્વાન કર્યું
સભાને સંબોધતા, શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે તકનીકી પરિવર્તનની અભૂતપૂર્વ ગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો અને નોંધ્યું કે આગામી પાંચ વર્ષમાં એવા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે જે છેલ્લા બે દાયકામાં થયેલા ફેરફારો કરતાં પણ વધુ વ્યાપક હશે. તેમણે યુવા પત્રકારોને પરિવર્તનને અપનાવવા અને સતત પોતાની કુશળતાને વિકસાવતા રહેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની જવાબદારી પર ભાર મૂકતા, તેમણે વધતી જતી ખોટી માહિતી, ડીપફેક્સ, ભ્રામક જાહેરાતો, ડિજિટલ ધરપકડ અને બાળકોને અસર કરતી હાનિકારક સામગ્રી સામે સમુદાય માર્ગદર્શિકા પૂરતી છે કે કેમ તે અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે નાગરિકોને સશક્ત બનાવવા અને ઉભરતા પડકારોનો સામનો કરવા માટે આ બદલાતા મીડિયા પરિદ્રશ્યનું સંચાલન કેવી રીતે કરવું તે અંગે વિચાર-વિમર્શ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
શ્રી રજત શર્માએ સનસનાટી અને જવાબદારી વચ્ચેની પાતળી રેખા પર ભાર મૂક્યો
મુખ્ય વક્તવ્ય આપતા, શ્રી રજત શર્માએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સનસનાટી અને જવાબદારી વચ્ચે એક પાતળી રેખા છે, જે સંપાદકીય નિર્ણય અને જવાબદાર રિપોર્ટિંગના મહત્વને આગળ લાવે છે. કટોકટી, 26/11 ના મુંબઈ આતંકવાદી હુમલા અને ઓપરેશન સિંદૂરના અનુભવોને યાદ કરતા, તેમણે ખાસ કરીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની બાબતો પર રિપોર્ટિંગ કરતી વખતે સંયમ, ચકાસણી અને સંવેદનશીલતાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ડિજિટલ મીડિયા ઇકોસિસ્ટમમાં વધુ જવાબદારી માટે આહ્વાન કરતા, તેમણે પત્રકારોને સનસનાટી કરતાં સચોટતાને પ્રાથમિકતા આપવા વિનંતી કરી, અને “ઓછો ઘોંઘાટ, વધુ સમાચાર; ઓછી સનસનાટી, વધુ જવાબદારી.” એ સંદેશ સાથે સમાપન કર્યું હતું.

પીસીઆઈ અધ્યક્ષે પ્રેસની સ્વતંત્રતા અને પત્રકારત્વના ધોરણો પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો
પીસીઆઈ અધ્યક્ષ ન્યાયમૂર્તિ (નિવૃત્ત) રંજના પ્રકાશ દેસાઈએ પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવા અને પત્રકારત્વના ધોરણોને સુધારવા માટે કાઉન્સિલની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો. મીડિયા પરિદ્રશ્યમાં ઝડપી પરિવર્તનને રેખાંકિત કરતા, તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે તકનીકી પ્રગતિએ સેકન્ડોમાં લાખો લોકો સુધી માહિતી સુલભ બનાવી દીધી છે. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે ફોન અને ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ધરાવતી કોઈપણ વ્યક્તિ હવે સમાચાર પ્રસારક બની શકે છે, પરંતુ સમાચાર આપનારા દરેક વ્યક્તિ પત્રકારત્વની નૈતિકતામાં પ્રશિક્ષિત કે બંધાયેલ હોતી નથી.

શ્રી ચંચલ કુમારે એઆઈના યુગમાં સચોટતા, સંપાદકીય નિર્ણય અને માનવીય જવાબદારી પર ભાર મૂક્યો
માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી ચંચલ કુમારે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પત્રકારત્વે જાહેર જોડાણ અને વિશ્વસનીયતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જોઈએ. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે લોકપ્રિયતાને સત્ય કરતાં પ્રાધાન્ય ન મળવું જોઈએ, કે વાયરલ થવાની હોડ ચકાસણી કરતાં વધુ મહત્વની ન બનવી જોઈએ. ટીઆરપી, ક્લિક્સ અને ડિજિટલ જોડાણના વધતા પ્રભાવ પર પ્રકાશ પાડતા, તેમણે સંપાદકીય નિર્ણય, તથ્ય-તપાસ અને સમાચારને અભિપ્રાયથી અલગ પાડવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે રેખાંકિત કર્યું હતું કે એઆઈ પત્રકારત્વમાં મદદ કરી શકે છે પરંતુ પત્રકારની જવાબદારી લઈ શકતું નથી.

પીસીઆઈ સભ્ય અને રાજ્યસભાના સાંસદ ડૉ. સુધાંશુ ત્રિવેદીએ આંતરરાષ્ટ્રીય સૂચકાંકોની વિવેચનાત્મક તપાસ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારત વિકાસની નવી દિશા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે પ્રામાણિકતા અને માહિતીનો જવાબદાર પ્રસાર આવશ્યક છે.
પીસીઆઈએ પત્રકારત્વના આચરણના ધોરણોની 2026 ની આવૃત્તિ બહાર પાડી
ઉજવણીનું એક મુખ્ય આકર્ષણ પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા પત્રકારત્વના આચરણના ધોરણોની 2026 ની આવૃત્તિ બહાર પાડવાનું હતું, જેમાં નીચેના વિષયો પર અદ્યતન માર્ગદર્શિકાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે:
- કુદરતી આફતો અને સંઘર્ષની પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન રિપોર્ટિંગ.
- વિરોધ પ્રદર્શનો અને દેખાવોનું કવરેજ.
- સેક્સ વર્કર્સ અને દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ પર રિપોર્ટિંગ.
- બાળકોની ગોપનીયતાનું રક્ષણ.
- ઓનલાઈન ગેમિંગ પ્રમોશન અને રેગ્યુલેશન એક્ટ, 2025 ને અનુરૂપ ઓનલાઈન મની ગેમ્સ સંબંધિત જાહેરાતો.
પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા વિશે
મુક્ત અને જવાબદાર રિપોર્ટિંગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રિન્ટ મીડિયા માટે આંતરિક સ્વ-નિયમનકારી તંત્ર પૂરું પાડવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે 1966 માં સંસદના અધિનિયમ દ્વારા અર્ધ-ન્યાયિક સત્તામંડળ તરીકે પ્રેસ કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી અને 1979 માં તેની પુનઃસ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેની સ્થાપનાથી જ, કાઉન્સિલે પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ અને જાળવણી કરવા અને દેશમાં અખબારો અને સમાચાર એજન્સીઓના ધોરણોને ઊંચા લાવવા માટે સતત પ્રયત્નો કર્યા છે.




