ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં વ્યાજ દરોમાં મોટો ઘટાડો કરી શકે છે. દેશની સૌથી મોટી બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ના એક નવા અહેવાલ મુજબ, RBI આ વર્ષે દરોમાં કુલ 125 થી 150 બેસિસ પોઈન્ટ, એટલે કે 1.25% થી 1.5% ઘટાડો કરી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે દેશમાં ફુગાવાનો દર સતત ઘટી રહ્યો છે અને હવે તે નિયંત્રણમાં છે. SBI રિપોર્ટ કહે છે કે રિઝર્વ બેંકે એક જ સમયે મોટું પગલું ભરવું જોઈએ. આ માટે, 25 બેસિસ પોઈન્ટ (0.25%) ના ધીમે ધીમે નાના ઘટાડાને બદલે, 50 બેસિસ પોઈન્ટ (0.50%) નો મોટો ઘટાડો વધુ અસરકારક રહેશે.
મોંઘવારીમાં ભારે ઘટાડો
માર્ચ 2025 માં, દેશમાં છૂટક ફુગાવાનો દર એટલે કે ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક (CPI) માત્ર 3.34% હતો. આ છેલ્લા 67 મહિનામાં સૌથી નીચો છે. ખાસ કરીને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં ભારે ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે ફુગાવો અટકી ગયો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ફુગાવાનો દર સરેરાશ 4% કરતા ઓછો રહી શકે છે. અને વર્ષના પ્રથમ ક્વાર્ટર એટલે કે એપ્રિલ-જૂન 2025માં, તે 3% થી નીચે આવી શકે છે. આ પરિસ્થિતિ રિઝર્વ બેંકને વ્યાજ દર ઘટાડવાની સારી તક આપે છે. જ્યારે ફુગાવો ઓછો હોય છે, ત્યારે લોન સસ્તી બનાવવાનું સરળ બને છે, જે અર્થતંત્રને વેગ આપે છે.
જીડીપી વૃદ્ધિ સ્થિર રહેશે
રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં દેશનો GDP (કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન) વૃદ્ધિ દર 9% થી 9.5% ની વચ્ચે રહી શકે છે. જ્યારે સરકારે બજેટમાં 10% વૃદ્ધિનો અંદાજ લગાવ્યો હતો. આ સૂચવે છે કે દેશનો આર્થિક વિકાસ દર સ્થિર છે અને ફુગાવો નિયંત્રણમાં છે – એટલે કે, ગોલ્ડીલોક્સની સ્થિતિ છે, જેને દર ઘટાડવાનો યોગ્ય સમય માનવામાં આવે છે.
વ્યાજ દર કેટલા ઘટાડી શકાય?
SBIના રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રિઝર્વ બેંક માર્ચ 2026 સુધીમાં કુલ 125 થી 150 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરી શકે છે. આ મુજબ, જૂન અને ઓગસ્ટ 2025માં 75 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરી શકાય છે. તે જ સમયે, વર્ષના બીજા ભાગમાં, એટલે કે ઓક્ટોબર 2025 અને માર્ચ 2026 વચ્ચે 50 બેસિસ પોઈન્ટનો વધુ ઘટાડો શક્ય છે. જ્યારે ફેબ્રુઆરી 2025માં, રિઝર્વ બેંકે પહેલાથી જ તેમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરી દીધો છે. જો આ બધું થશે, તો માર્ચ 2026 સુધીમાં રેપો રેટ 5% થી 5.25% ની આસપાસ રહેશે.
મોટો કાપ કેમ જરૂરી છે?
SBI કહે છે કે 50 બેસિસ પોઈન્ટનો એક વખતનો ઘટાડો વધુ અસરકારક રહેશે. આનાથી બજારમાં વિશ્વાસ વધશે અને લોન લેવી સસ્તી થશે. આનાથી સામાન્ય માણસ અને ઉદ્યોગો બંનેને ફાયદો થશે. 25 પોઈન્ટના નાના કાપમાં, અસર દેખાવામાં થોડો વધુ સમય લાગે છે. આ અહેવાલમાં અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે કે આ વર્ષે અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ૮૫ થી ૮૭ ની રેન્જમાં સ્થિર રહેશે. આનો અર્થ એ થયો કે વિદેશી વિનિમય બજારમાં પણ બહુ અસ્થિરતાની અપેક્ષા નથી.
બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં કયા ફેરફારો થશે?
આ રિપોર્ટમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે RBI એ ફેબ્રુઆરી 2025 માં દરમાં 0.25% ઘટાડો કર્યો હતો, ત્યારે બેંકોએ પણ તે જ પ્રમાણમાં તેમના વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કર્યો હતો. રેપો રેટ લિંક્ડ લોન (જેમ કે હોમ લોન, કાર લોન) આપતી બેંકોના વ્યાજ દરમાં પણ ઘટાડો થયો છે. જોકે, MCLR (સીમાંત ખર્ચ ધિરાણ દર), જે ધીમે ધીમે ઘટે છે, તેને નીચે આવવામાં થોડો સમય લાગશે. તે જ સમયે, આગામી મહિનાઓમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ પરના વ્યાજ દરો પણ ધીમે ધીમે ઘટી શકે છે.
RBI ની નીતિનો હેતુ શું છે?
રિઝર્વ બેંકનો ઉદ્દેશ્ય ફુગાવાનો દર 2% થી 6% ની વચ્ચે રાખવાનો છે. SBI રિપોર્ટ કહે છે કે હાલમાં દેશનો ફુગાવો આ શ્રેણીમાં છે અને ધીમે ધીમે 4% ના સ્તરની આસપાસ સ્થિર થઈ રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, રિઝર્વ બેંક પાસે વ્યાજ દર ઘટાડવાની સારી તક છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વર્તમાન પરિસ્થિતિઓને જોતાં, જો દેશનો ફુગાવાનો દર વધુ નીચે આવે છે, તો માર્ચ 2026 સુધીમાં કુલ 1.25% થી 1.5% સુધીનો ઘટાડો શક્ય છે. આને કારણે, રેપો રેટ પણ સંતુલિત સ્તરથી થોડો નીચે આવી શકે છે, જે અર્થતંત્રને વધુ વેગ આપી શકે છે.
